Etika e Hackerit

Termi Etika e Hacker-it përshkruan vlerat morale dhe filozofinë që udhëheq komunitetin e hackerave. Kultura e herët hacker dhe filozofia që rrjedh prej saj e kanë origjinën në Massachusetts Institute of Techology (MIT) në vitet 1950 dhe 1960. Pika kryesore që përmban kjo etikë janë aksesi, liria e informacionit, dhe përmirësimi i cilësisë së jetës.

Një hack mund të përkufizohet si një projekt ose produkt i ndërtuar për të përmbushur një qëllim konstruktiv, por gjithashtu edhe për të marrë kënaqësi nga vetë përfshirja në të. Por shpesh ky term keqkuptohet ose përdoret jashtë kontekstit për t’iu referuar hacking si hyrja me forcë në sistemet kompjuterike. Megjithatë, termi origjinal nuk ka ndonje lidhje te veçantë me sigurinë e kompjuterave. Etika e hackerit përshkruhet nga “shpikësit” e termit si “një mënyrë e re jetese, me një filozofi, etikë dhe një endërr”. Megjithatë, elementët e etikës së hacker-it nuk janë të debatuara dhe diskutuara gjerësisht, por janë të pranuara në heshtje nga komunitetit.

“Levizja për software të lirë” lindi në fillim të viteve ‘80 nga ndjekësit e hacker ethic. Përpara se të vazhdojmë, le të përkufizojmë çfarë do të thotë “i lirë” në këtë kuptim. Në komunitetin e hacker-ave, apo me gjerë në komunitetin open-source, i lirë nuk do të thotë detyrimisht falas. Me software të lirë kuptojmë filozofinë e ndarjes së software ndër programuesit apo përdoruesit duke e shoqëruar edhe me source-code. Në këtë mënyrë, përdoruesit e software nuk duhet t’u binden termave kufizuese të përdorimit që vendosen nga kompanitë e progameve, dhe hacker-at apo programuesit mund të modifikojnë një program dhe ta ri-shpërndajnë duke respektuar të drejtën e të tjerëve për të qenë të lirë në modifikimin dhe shpërndarjen e kodit.

Richard Stallman e përshkruan etikën e hackerit:

“Etika e hackerit i referohet ndjesisë për të drejtën dhe të gabuarën, ideve etike që ky komunitet njerëzish ka – që dija duhet të ndahet me njerëz të tjerë që mund të përfitojnë prej saj, dhe që resurset e rëndësishme duhet të shfrytëzohen në vend që të shkojnë dëm.”

Për më shumë rreth Lëvizjes për Software të Lirë shiko GNU Manifesto dhe Free Software Movement.

Etika e hackerave perfshin këto parime të përgjithshme:

–       Ndarjen e dijes dhe informacionit

–       Mbajtjen e informacionit dhe dijes të hapur

–       Decentralizimin

–       Akses të lire në kompjutera

–       Përmirësimin e botës

Përveç këtyre parimeve, disa etika dhe besime të hackerave, të përshkruara nga Steven Levy në librin e tij janë:

Aksesi në kompjutera – dhe gjithçka tjetër që mund të të mësojë diçka për mënyrën si funksionon bota – duhe të jetë i palimituar dhe i plotë.

Levy vë re aftësinë e hackerave për të mësuar dhe ndërtuar mbi idetë ose sistemet ekzistuese. Ai beson se aksesi i jep hackerave mundësinë për të çmontuar gjërat, rregulluar, apo për ti përmirësuar ato dhe për ët kuptuar si funksionojnë. Kjo ju jep atyre dijet për të krijuar gjëra të reja dhe më interesante. Aksesi ndihmon zgjerimin e teknologjisë.

I gjithë informacioni duhet të jetë i lirë

Duke e lidhur direkt me parimin e aksesit, informacioni duhet të jetë i lirë në mënyrë që hackerat të rregullojnë, përmirësojnë dhe ri-shpikin sistemet. Shkëmbimi i lirë i informacionit mundëson kreativitet më të madh. Nga pikëpamja e hackerit, çdo sistem mund të përfitojë nga shkëmbimi me lehtësi i informacionit, një koncept që në shkencat sociale njihet si transparence. Siç e thekson dhe Stallman, “i lirë” i referohet aksesit të palimituar, jo çmimit.

Mosbesim ndaj autoritetit – promovim i decentralizimit

Mënyra më e mirë për të promovuar shkëmbimin e lirë të informacionit është të kemi një sistem të hapur që nuk vendos kufij midis një hackeri dhe një informacioni apo një pajisje e cila i nevojitet në kërkimin e tij dijes dhe përmirësimit. Hackerat besojnë se burokracia, qoftë në korporata, qeveri, apo universitet, është sistem difektoz.

Hackerat duhet të gjykohen nga hacket e tyre, jo nga kritere si diploma, mosha, rraca, gjinia, apo pozicioni

Sistemi meritokratik është pjesë jetike e etikës së hackerave. Në sistemin meritokratik vlerat sipërfaqësore shpërfillen në favor të aftësive. Kritere si mosha, gjinia, rraca, pozicioni, dhe kualifikimet formale konsiderohen jo relevante në komunitetin e hackerave. Aftësia e hackerit është faktori përcaktues. Ky kod brenda komunitetit të hackerave nxit përparimin e hackeve dhe zhvillimi të softwareve.

Në një kompjuter mund të krijosh art

Hackerat i vlerësojnë shumë teknikat inovative që iu mundësojnë programeve të kryejnë detyra të komplikuara me pak instruksione. Kodi i një programi konsiderohet të përmbajë një bukuri në vetvete, duke qenë i kompozuar me kujdes dhe në një mënyrë artistike. Të mësosh të shkruash programe që përdornin sasinë më të vogël të mundshme të hapësirës në disk dhe memorie vazhdon edhe sot të jetë thuajse një lojë midis hackerave.

Kompjuterat mund të të ndryshojnë jetën për mirë

Hackerat e ndjejnë se si kompjuterat pasurojnë jetën e tyre, i japin asaj fokus, dhe e bëjnë më aventuriere. Hackerat e konsiderojnë kompjuterin si llampa e Aladdinit të cilën ata mund ta kontrollojnë. Ne besojmë se kushdo në shoqëri mund të përfitojë nga përjetimi i të tillë fuqie dhe që nëse të gjithë mund të ndërveprojnë me kompjuterat në të njëjtën mënyrë si hackerat, atëhere etika e hackerave mund të shpërndahet në tërë shoqërinë dhe kompjuterat do të përmirësojnë botën. Qëllimi kryesor i hackerave është t’i tregojnë shoqërise se “bota e krijuar nga kompjuteri është një botë e pakufijtë” (Levy 230:1984)